Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Qazaxıstanın Türküstan şəhərində Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət başçılarının qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə səsləndirdiyi fikirlər müasir milli dövlətçiliyimizin siyasi fəlsəfəsini, iqtisadi məntiqini və beynəlxalq davranış modelini dolğun şəkildə əks etdirən konsepsiya dəyərləndirilməlidir.
Bu çıxış cari diplomatik gündəmin hüdudlarını aşaraq Azərbaycanın XXI əsrdə özünü hansı miqyasda təqdim etdiyini, Türk dünyasında hansı tarixi missiyanı daşıdığını və qlobal transformasiyalar fonunda hansı mövqedən çıxış etdiyini aydın göstərir. Nitqin əsas xəttində suverenlik, texnoloji yenilənmə, iqtisadi dayanıqlıq, nəqliyyat-kommunikasiya bağlantıları və ümumtürk həmrəyliyi vahid dövlətçilik məfkurəsində birləşir.
Türküstan Zirvə görüşünün mənəvi-siyasi çəkisi ilk növbədə onun keçirildiyi məkanla bağlıdır. Türküstan türk xalqlarının tarixi yaddaşında kök, irs, mənəvi davamlılıq və sivilizasiya özünüdərki ilə bağlı rəmzi şəhər kimi xüsusi yer tutur. Cənab Prezidentin Şuşa ilə Türküstanın qardaşlaşmasına diqqət yetirməsi bu baxımdan dərin dövlət təfəkkürünün ifadəsidir. Şuşa Azərbaycanın Zəfər salnaməsini, milli ləyaqətini və bərpa iradəsini təcəssüm etdirir; Türküstan isə ümumtürk ruhunun əsrlərdən gələn dayaq nöqtələrindən biridir. Bu iki şəhərin qardaşlığı milli qələbənin ümumtürk mədəni-siyasi birliyinə bağlandığını nümayiş etdirən mənəvi körpü funksiyası daşıyır.
Türk Dövlətləri Təşkilatının güclənməsi Azərbaycan xarici siyasətinin uzunmüddətli prioritetləri sırasında xüsusi yer tutur. Bu təşkilat artıq yalnız ortaq etnik-mədəni bağların ifadə olunduğu platforma kimi qalmır; enerji, nəqliyyat, rəqəmsal infrastruktur, şəhərsalma, iqtisadi inteqrasiya və siyasi koordinasiya üzrə real qərarların formalaşdığı nüfuzlu regional institut kimi inkişaf edir. Prezident Cənab İlham Əliyevin "Türk dünyası XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilməlidir” fikri Azərbaycanın ümumtürk məkanına təqdim etdiyi gələcək xəritəsinin ən yığcam və ən güclü ifadələrindən biridir. Bu fikir həm siyasi hədəf, həm də tarixi məsuliyyət bəyanı kimi səslənir.
İqtisadi müstəvidə cənab Prezidentin çıxışında aparıcı istiqamətlərdən biri rəqəmsal suverenlik və innovasiya əsaslı inkişaf modelidir. Müasir dövrdə dövlətlərin gücü yalnız təbii resurslar, hərbi imkanlar və coğrafi mövqe ilə ölçülmür; informasiya axınlarının idarə edilməsi, süni intellekt texnologiyalarından səmərəli istifadə, rəqəmsal platformaların təhlükəsizliyi və insan kapitalının keyfiyyəti də milli qüdrətin əsas komponentlərinə çevrilmişdir. Rəqəmsal İnkişaf Şurasının, Milli Süni İntellekt Mərkəzinin və Süni İntellekt Akademiyasının yaradılması bu reallığın dövlət səviyyəsində dərindən dərk olunduğunu göstərir.
Süni İntellekt Strategiyasının qəbul edilməsi, bu sahədə sənaye potensialının artırılması, ixtisaslı kadrların hazırlanması və müasir texnologiyaların dövlət idarəçiliyində tətbiqi ölkənin gələcəyə hesablanmış idarəetmə modelini gücləndirir. Sabit genişzolaqlı internetin əhatəsinin 100 faizə çatdırılması rəqəmsal bərabərliyin sosial bazasını formalaşdırır. Dövlət xidmətlərinin vahid rəqəmsal platforma üzərindən icrası istiqamətində görülən işlər vətəndaş məmnunluğunu, inzibati çevikliyi və institusional səmərəliliyi artıran mühüm amildir. Burada texnologiya texniki vasitə çərçivəsini aşır; dövlətin intellektual idarəetmə qabiliyyətini genişləndirən milli resurs səviyyəsinə yüksəlir.
Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi mövqeyini möhkəmləndirən digər vacib istiqamət nəqliyyat və kommunikasiya dəhlizləri ilə bağlıdır. Qlobal geosiyasi şəraitdə Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artması ölkəmizin Avrasiya məkanında tranzit, logistika və ticarət qovşağı kimi rolunu daha da gücləndirir. Reallaşmaqda olan Zəngəzur dəhlizi bu böyük bağlantı sisteminin əsas seqmentlərindən biri kimi çıxış edəcək. Həmin dəhliz regional nəqliyyat xətti olmaqla kifayətlənmir; o, Türk dünyasını coğrafi, iqtisadi və siyasi baxımdan daha sıx birləşdirən geoiqtisadi arteriya mahiyyəti qazanır.
"Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi və Azərbaycanla Qazaxıstan arasında Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel xəttinin istifadəyə verilməsi perspektivi respublikamızın yeni kommunikasiya əsrində çəkisini daha da artırır. Tarixi İpək Yolu malların, karvanların və ticarət əlaqələrinin hərəkətini təmin edirdisə, müasir mərhələdə rəqəmsal İpək Yolu məlumatın, texnoloji xidmətlərin, bilik iqtisadiyyatının və innovativ həllərin dövriyyəsini sürətləndirir. Bu prosesdə Azərbaycan Xəzərin qərb sahilində yerləşən texnoloji körpü, Asiya ilə Avropa arasında rəqəmsal bağlantının etibarlı dayağı kimi mövqelənir.
Cənab Prezident İlham Əliyevin xarici siyasət fəlsəfəsinin əsas gücü milli maraqlara söykənən müstəqil qərarvermə qabiliyyətindədir. Azərbaycan müxtəlif güc mərkəzləri ilə əməkdaşlıq qurur, lakin öz siyasi iradəsini xarici təsirlərin predmetinə çevirmir. Türk dünyası ilə inteqrasiya, Qazaxıstanla müttəfiqlik, Orta Dəhlizin inkişafı, BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun Bakıda keçirilməsi və Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyinə həsr olunacaq tədbirlər ölkəmizin həm siyasi, həm mədəni, həm də iqtisadi diplomatiyada fəal aktor olduğunu təsdiqləyir. Bu siyasətin mərkəzində güclü dövlət, sabit institutlar, milli həmrəylik və beynəlxalq məsuliyyət dayanır. Cənab Prezidentin liderliyi ilə Azərbaycan milli dövlətçilik ənənəsini müasir texnoloji və geoiqtisadi imkanlarla sintez edir. Məhz bu sintez respublikamızı regionun sabitlik sütununa, Türk dünyasının avanqard qüvvəsinə və XXI əsrin yeni geosiyasi reallıqlarında söz sahibi olan dövlətə yüksəldir.
Milli Məclisin deputatı Rövşən Muradov
